Iles n Arif – Baghdad el Mesbahe

Baghdad el Mesbahe

Deg umadal deg-s ktar zi 6000 n yilessawen, azgen ameqran zeg yilessawen-a ttraḥen ttmettan. Di Hulanda wer kid-s nelhi ca ag manaya waxxa din ca n yilessawen di tmurt n Friesland ra d netni ttraḥen ttmettan.

Tahulandit s yixef-nnes wer tettmetti ca. Nettat aqa-tt deg uraq wis 40 n yilessawen i zi ssawalen yedwan deg umadal, ɣer-s 24 melyun n imessawalen. Wenni ɣa adfen ɣer ca n tdelsant ad yessen cḥal zeg-wami yedder iles-a d mayemmi wer yetmetti.

Tarifit wer telli ca am thulandit. Tarifit nettaf deg-s marra timeslayin i tt-ittejjan ad temmet. Ɛlaḥsab min teqqar ddula n lmuɣrib, tarifit ssawalen-tt ca n 4 melyun n yiwdan msebdan x waṭṭas. Tarifit wer tt-sɣurin ca di temzgida, drus i tt-ittarin, drus ktar yenni i tt-yeqqaren.

Deg iseggusa-ya yeɛdan ttuɣa din cwayt n tnukra di tira, mmarenyen imariten, mmarenyen-dd akid-sen idellissen, maca manaya wer irenni ca deg yenni yeqqaren. Mecḥar ɣa tekk tnukra-ya n tira wer yessin ḥedd. Ssitimeɣ a teqqim teggur. Manaya tareyyan deg-s irifiyen n yiḍ-a.

Min netwala arrin-as taynit d asexdem n trifit s ssuṭ d ufuṭu. Internet tegga araq i trifit mani wer tufi araq-nnes di ttriobizyun n ddula. Internet terni-as taynit i Trifit tessefsus tarezzut x irifiyen huma ad ssnen awal-nsen. Maca internet wer ɣer-s wi das-ɣa yeggen ddsas. Kulci yesserwat mamek yexs. Wenni yetteslan mliḥ ad yessen illa yennuffar deg-s ij n wemxumbel. 

Umi wer din bu tiɣuri n Trifit nettwala aṭṭas n wawalen nreṭṭel-iten-dd zeg yilessawen nneɣni. Ɛawed taɛraft d ij n tḥanut d tameqrant. Waxxa tajerrumt d Tarifit maca s cwaycway traḥen tweddaren-aneɣ wawalen yecnan. Din ɛawed urbanism d wettlaɛ. 

Di tneddam timeqranin amacnaw Nnaḍur d Lḥucima tettafed tmaziɣt tudrus aṭṭas wer yelli amacnaw iseggusa n 90 ɣer deffar.

Tarifit tetleɛ-dd aked wettlaɛ irifiyen zeg umeggaru n iseggusa n 50. Uca nettaf luxa arifi mecḥar ma yessen ad yessiwel tahulandit mlih, tedwel tmaziɣt-nnes ɣer deffar, almani tedwel tsatalt wis 3 irifiyen wer qqimen ssawalen tmaziɣt illa cwayt n wawalen i txellaṭen aked Thulandit. Waxxa la d awalen-nni ad weddaren ag wakud. Tmaziɣt di Hulanda, mamek ttwaliɣ necc di min deg-i dd-yennḍen, ad tmun aked tsatalt wis 3 ɣer wemḍel.

Ma din ɛad ca usitem i tmaziɣt di Arif? Mamc ɣa negg a neḥda iless-a yecnan wer yettmetti?

Isiyyasen n Rrbat nehla ma nraja zeg-sen ca. Tarbiḥt-nni n iceffaren wer ten-yecqi uḥeṭṭu n yiles d min d jjin imezwura illa mala tettawi-asen-dd ttmenyat. U ttmenyat deg-sent i llant tzemmar n umetluɛ Arifi. Minzi qa luxa irifiyen n bara ujaren yinni n dixel. Jer 3 d 4 melyun n irifiyen ig ittelɛen. Maca mecḥal nican, wer yessin ḥed. Minzi imettlaɛ n Arrif wer ɣer-sen bu wemɣar wer ɣer-sen bu yewdan d isiyyasen i xaf-sen ɣa yessiwlen.

Rrbat tettwala arifi am ij n tfunast tetteẓẓiy-dd zeg-s ttmenyat. U Arifi wer zeg-s ittetter walu, ittejjaten ad ggen min xsen. Wer ittwili ɛad mani izemmar ad yawed.

Waxxa, hi luxa minzi ɣa nesyura? Iles wer izemmar ad yedder illa mala ɣer-s ddula-nnes. Mara wer din telli ddula. Qqen x-asen tamezzact-nni i zi tteẓẓyen.

Timaynutin

Fser-itt